عطریانفر: اعتراضات دی ماه بازتاب نارضایتی گسترده از وضعیت معیشتی و سیاسی بود/ توافق منجر به افزایش سرمایه اجتماعی می‌شود اگر…

نیلوفر مولایی: همزمان با مذاکرات غیر مستقیم ایران و آمریکا یک سوال اصلی در افکار عمومی وجود دارد: آیا با توجه به حوادث اخیر ایران، اگر توافقی ایجاد شود می تواند بر زندگی مردم تاثیر گذار باشد؟

در همین راستا، محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران، در گفت و گویی با خبرگزاری خبرآنلاین با اشاره به ریزش سرمایه اجتماعی در کشور بیان کرد: سرمایه اجتماعی، به‌معنای اعتماد، تعامل و التزام شهروندان به نهادهای حکومتی و یکدیگر است. در ایران، این سرمایه در سال‌های اخیر به‌دلیل بحران‌های اقتصادی، تنش‌های سیاسی و بروز اعتراضات به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. دولت آقای مسعود پزشکیان که با شعار «وفاق ملی» و اصلاحات انتخاب شد، پس از وقوع اعتراضات گسترده در دی‌ماه ۱۴۰۴ متاسفانه با افت محسوس اعتماد عمومی روبروست.

وی با بیان اینکه سرمایه اجتماعی، زیربنای انسجام اجتماعی و کارایی دولت‌هاست، گفت: این سرمایه شامل اعتماد عمومی به دولت و نهادهای رسمی، انتظارات متقابل مثبت و شبکه‌های تعامل اجتماعی میان شهروندان و حکومت می‌شود. دولت‌هایی که سرمایه اجتماعی بالاتری دارند، بهتر می‌توانند بحران‌ها را مدیریت کنند، سیاست‌های کلان را اجرا کنند و پاسخگویی به شهروندان را تضمین نمایند.

شروع اعتراضات در اواخر دی ماه بازتاب نارضایتی گسترده از وضعیت معیشتی و سیاسی بود

این فعال سیاسی اصلاح طلب با اشاره به علل ریزش سرمایه اجتماعی در دوره کنونی گفت: ایران طی چندسال اخیر با یکی از شدیدترین بحران‌های اقتصادی خود روبرو بوده است. تورم بالا، سقوط ارزش پول ملی و کاهش شدید قدرت خرید خانوارها، در کنار بیکاری و رشد فقر، خشم عمومی را تشدید کرده‌اند. این بحران یک عامل ساختاری است که سرمایه اجتماعی را فرسوده و باور به توانایی دولت در حل مشکلات را تضعیف کرده است.  

عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران خاطرنشان کرد: شروع اعتراضات در اواخر دی‌ماه ۱۴۰۴ در شهرهای مختلف ایران، بازتاب نارضایتی گسترده از وضعیت معیشتی و سیاسی بود. به موازات این اعتراضات وهمزمان بانفوذ جریان خشونت طلبی که تحت تأثیر عوامل خارجی بخصوص رژیم اشغالگر و ادم کش اسراییل با استفاده از تاثیر رسانه وابسته ایران اینترنشنال نظم اجتماعی کشوررا با تخریب ، تهاجم وویرانی وسیع بهم ریخت ، هزاران نفر به شهادت رسیدند. رخدادی که خواه ناخواه ، ودرست یا نادرست، بی‌اعتمادی به نهادهای حکومتی، از جمله دولت را تشدید کرد.  

عطریانفر افزود: نظرسنجی‌ها و تحلیل‌های اجتماعی نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از مردم ایران اعتماد اندکی به کارایی دولت در حل مشکلات اساسی مانند تورم و بیکاری دارند. حتی در مواردی شاخص اعتماد عمومی به دولت در سطح پایین قرار گرفته که نشانه‌ای از انتظارات برآورده‌نشده مردم است.  

اگر توافق منجر به کاهش تحریم‌ها، بهبود شرایط اقتصادی و افزایش رفاه عمومی شود، سرمایه اجتماعی تقویت می‌شود

وی با بیان اینکه «دولت پزشکیان با وجود شعار فراموش شده وفاق و گفت‌وگوی ملی، در بسیاری از زمینه‌ها از جمله در برخورد با گرانی‌ها، اصلاحات ساختاری، و پاسخگویی به مطالبات معترضان، قدرت عملی محدودی داشته است» گفت:بسیاری از تحلیلگران معتقدند بخش‌های دیگر نظام، که تعیین‌کنندهٔ اصلی سیاست‌ها هستند، تدابیر یک جانبه گرایی آن ها بصورت غیر محسوس در این ناکارامدی ها موثر بوده و شاید عنصر اصلی نارضایتی ها است که دیده نمیشود ولی در هرحال مردم عارضه های حاصل از آن را از چشم دولت می بینند و بازنمایی می‌کنند. 

این فعال سیاسی اصلاح طلب تاکید کرد: بدیهی است ریزش سرمایه اجتماعی پیامدهای جدی دارد، از جمله میتوان به این نکات اشاره کرد؛ کاهش مشروعیت دولت و نظام در افکار عمومی، افزایش فاصله میان دولت و مردم، گسترش مخاطرات اجتماعی نظیر اعتراضات گسترده‌تر، بی‌اعتمادی به نهادها و پیچیدگی در اجرای سیاست‌ها، ضعف در توان پاسخگویی به مطالبات اجتماعی و افزایش نارضایتی سیاسی، این عوامل به‌صورت هم‌افزا فضای اجتماعی را حساس‌تر و بحرانی‌تر می‌کند.

وی با اشاره به تاثیر توافق ایران و آمریکا در افزایش سرمایه اجتماعی هم بیان کرد: درپاسخ به تاثیر توافق احتمالی با آمریکا بر بازسازی وارتقاء سرمایه ملی اشاره به اینکه اثرات مختلفی می‌تواند در سطح سرمایه اجتماعی داشته باشد مدنظر قرار می‌گیرد. از جمله این تاثیرات تقویت امید و اعتماد است. اگر توافق منجر به کاهش تحریم‌ها، بهبود شرایط اقتصادی و افزایش رفاه عمومی شود، سرمایه اجتماعی تقویت می شود. چشم‌انداز بهبود معیشت و فرصت‌های اقتصادی بهتر می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی منجر شود. کاهش تنش‌های بین‌المللی نیز بخش دیگری از این موضوع است چرا که بهبود روابط خارجی می‌تواند اضطراب جامعه را کاهش داده و دولت را در موقعیت تصمیم‌گیری مستقل‌تر نسبت به فشارهای خارجی قرار دهد. 

توافق صرفا سیاسی یا امنیتی، به‌تنهایی نمی‌تواند اعتماد اجتماعی را احیا کند

عطریانفر گفت: البته یاد اوری این نکته لازم است که توافق صرفا سیاسی یا امنیتی، به‌تنهایی نمی‌تواند اعتماد اجتماعی را احیا کند؛ زیرا مردم معمولاً نتایج ملموس معیشتی را معیار قضاوت خود قرار می‌دهند.چنانچه توافق با آمریکا به‌گونه‌ای باشد که فقط در سطح نمادین باقی بماند یا به‌صورت یک‌جانبه از سوی گروه‌های سیاسی داخلی تفسیر شود، اثر واقعی در اعتماد عمومی نخواهد داشت. توافق باید همراه با شفاف‌سازی سیاست‌های اقتصادی داخلی، پاسخگویی به مطالبات اجتماعی و کاهش نابرابری‌ها باشد تا بتواند سرمایه اجتماعی را بازسازی کند.

وی با بیان اینکه ریزش سرمایه اجتماعی در ایران و به‌ویژه در دولت کنونی، نتیجهٔ ترکیب بحران‌های اقتصادی، ناکارآمدی‌های مدیریتی و بی اعتنایی به اعتراضات است، تصریح کرد: اصلاح این وضعیت نیازمند تغییرات ساختاری و اقتصادی قابل‌لمس که زندگی روزمره مردم را بهبود بخشد. گفت‌وگوی مستمر با جامعه مدنی و فعالان اجتماعی، شفافیت و پاسخگویی درسیاست‌گذاری‌ها، توازن میان سیاست خارجی و رفاه داخلی و درعین حال توافق با آمریکا می‌تواند یکی از ابزارهای کاهش رنج اقتصادی و بازسازی اعتماد عمومی باشد، البته با تاکید براینکه بدون انسجام در سیاست‌های داخلی، دولت مقتدر و پاسخگو، نمی‌توان به‌تنهایی سرمایه اجتماعی را احیا کرد.

۳۱۲۱۵