حمامی اسرار آمیز در اصفهان که سیستم گرمایشی آن تنها با یک شعله کار می کند

 

شیخ بهایی از بزرگ ترین دانشمندان عصر صفوی است که در علوم فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشت و مجموعه تالیفاتی که از او بر جای مانده در حدود هشتاد و هشت کتاب و رساله است. وی که بنا بر وصیت خود در جوار مرقد مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) دفن شده، در میان عموم مردم به مهارت در ریاضی و معماری و مهندسی معروف بوده است. معماری مسجد امام اصفهان و مهندسی حصار نجف، ساخت ساعت آفتابی در حرم امام رضا (ع) و مهم‌تر از همه ساخت بنایی که سالها ذهن ایرانیان و جهانیان را مشغول کرد از شاخص ‌ترین اقدامات مهندسی و معماری است که به شیخ ‌بهایی نسبت داده‌اند. گرمابه‌های متعدد و مختلف اصفهان خود نمادی از ذهن خلاقانه ایرانیان در معماری است به گونه ‌ای که در آنها مکانی با سنگ‌ مرمر خاص برای ماساژ کمر، مکان‌هایی برای استراحت، صرف غذا و نوشیدن گلاب اصفهان قابل مشاهده است.

در این میان معماهای حمام شیخ بهایی از مهم‌ترین رازهای نامکشوف بناهای تاریخی است به گونه‌ای که پس از گذشت سالیان سال هنوز دانشمندان نتوانسته‌اند به شکل صد درصدی به معمای روشن بودن همیشگی شمعی که مخزن این حمام را گرم کرده پی ببرند. معمای دیگر این حمام گرم شدن مخزن بزرگ آن با یک شمع بوده است .این حمام  در شعاع صد متری جنوب گنبد نظام الملک در محله “در دست” قرار دارد و گرچه از نظر معماری دارای ویژگی های حمام‌های دوره صفویه است اما در اقوال تاریخی از آن با عنوان حمام اسرار آمیز نام برده شده است چراکه آب خزینه‌ای آن  بدون مصرف انرژی مستقیم گرم می‌شده؛ به عبارتی سیستم گرمایی این حمام از شاهکارهای مهندسی با استفاده از قوانین فیزیک و شیمی محسوب می‌شود.

 

gif;base64,R0lGODlhAQABAAAAACH5BAEKAAEALAAAAAABAAEAAAICTAEAOw== - حمامی اسرار آمیز در اصفهان که سیستم گرمایشی آن تنها با یک شعله کار می کند

 

حمام شیخ بهایی ظاهری همچون سایر حمام های عمومی ایران دارد اما نکته ای که آن را متفاوت ساخته، گرم شدن آن به وسیله یک شعله می باشد. این بنا به حمام اسرار آمیز اصفهان هم شهرت دارد و در دوره صفویه توسط شیخ بهائی ساخته شده است. اما راز حمامی که با یک شعله گرم می شود چیست؟ هدف شیخ بهایی از اختراع این حمام چه بوده است؟

در دوره های مختلف تاریخ حمام های عمومی زیادی با معماری خاص همان دوره ساخته می شد که اغلب آن ها در ظاهر شبیه به هم بوده و دارای سه بخش مهم سربینه، گرمخانه و میاندر بودند؛ بخش های مختلف حمام با یک راهرو هشتی از یکدیگر جدا می شدند تا دمای هر قسمت کنترل و حفظ شود. اما با پیشرفت تکنولوژی دیگر حمام های عمومی در جامعه جایگاهی ندارند و حمام های به جا مانده از گذشته هم به سفره خانه، موزه یا یک جاذبه های گردشگری تغییر کاربری داده اند.

 

ویژگی های حمام شیخ بهایی

این حمام همچون سایر حمام های عمومی دارای چند خزینه، استخر، آب انبار و دو سربینه مردانه و زنانه می باشد اما حمام شیخ بهایی مجهز به یک گرمخانه با آتش دان و مخزن منحصر به فرد است که با وجود تفحص های فراوان راز آن هنوز کشف نگشته است. سیستم گرمایشی این حمام به طور عجیبی توسط یک شعله کار می کرد یعنی گرمای این حمام به واسطه یک شمع تامین می شد که به طور دائم روشن بود و این مسئله تعجب توریست های Isfahan tour را برانگیخته بود. امروزه دیگر این شعله خاموش شده که دلیل آن را آسیب های ناشی از جریانات کشف راز شعله می دانند.

 

gif;base64,R0lGODlhAQABAAAAACH5BAEKAAEALAAAAAABAAEAAAICTAEAOw== - حمامی اسرار آمیز در اصفهان که سیستم گرمایشی آن تنها با یک شعله کار می کند

 

 

راز گرم شدن حمام شیخ بهایی

در طول تاریخ دانشمندان بسیاری به دنبال کشف راز شعله حمام شیخ بهایی بوده اند. در تحقیقات صورت گرفته آن ها به یک سیستم سفالی لوله کشی در زیر بنا رسیدند که در حدفاصل آبریزگاه حمام و مسجد جامع اصفهان قرار داشته و گازهایی همچون اکسیدهای گوگردی و متان را با روش مکش طبیعی به سمت مشعل خزینه هدایت می کرده تا به عنوان منبع گرما در آن بسوزند و حرارت بالایی تولید کنند. احتمالاتی وجود دارد که این گازها از مواد زاید دفع شده همین حمام جمع آوری می شده است. مطالعات باستان شناسی که در این مکان انجام شده نشان از آن دارد که لوله های فاضلاب شهری اصفهان به سمت خزینه حمام هدایت می شده است. تولید سوخت از طریق فاضلاب که بیوگاز نام دارد، در کشورهای پیشرفته امری مرسوم می باشد که گویا شیخ بهائی دانشمند زبده کشورمان در آن دوره این عمل را به کار گرفته است.

اختراعی که راز حمام شیخ بهائی را کشف کرد

از آن جایی که این حمام در جوار عصارخانه جماله می باشد، برخی گمانه زنی ها حاکی از آن است که سوخت حمام از روغن عصارخانه تامین می شده است. اما یک مخترع از مشهد توانسته است حمام شیخ بهایی اصفهان را شبیه سازی کند و به معمای آن دست یابد. تحقیقات او نشانگر آن است که منبع آب این حمام از جنس طلا بوده و از آن جایی که طلا رساناترین فلز برای انتقال گرما می باشد، با حرارتی کم انرژی بسیار زیادی تولید می نمود. از آن جایی که طلا از ارزش بالایی برخوردار است، این راز همیشه سر به مهر باقی مانده تا از سرقت این منبع جلوگیری به عمل آید. خوب است بدانید که این مخترع برای شبیه سازی حمام شیخ بهایی موفق به کسب دو نشان طلا از سوئیس و مسکو شد. این حمام زیبا و البته اسرار آمیز در ابتدا مالکین زیادی داشت اما میراث فرهنگی اصفهان اقدام به خرید آن نمود و در سال 86 آن را مورد بازسازی قرار داد و آسیب های وارده را تا حد زیادی مرمت کرد. هم اکنون تعداد زیادی از گردشگران تور اصفهان هر ساله از این مکان بازدید به عمل می آورند.

gif;base64,R0lGODlhAQABAAAAACH5BAEKAAEALAAAAAABAAEAAAICTAEAOw== - حمامی اسرار آمیز در اصفهان که سیستم گرمایشی آن تنها با یک شعله کار می کند

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *